مقدمه
یکی ازعناصر اصلی دربرنامه درسی و طراحی آموزشی موضوع روش های یاد دهی- یاد گیری است 0 اگر روش های تدریس و فعا لیت های مکمل مورد استفاده به خوبی انتخاب و اجرا شود بدون شک خلاقیت دانش آموزان نیز مجال پرورش پیدا می کند0 اما انتخاب روش های تدریس اغلب تحت الشعاع خواست و تواناییهای معلمین قرار می گیرد که برخی معلمین متاسفانه آموزش را تکثیر دانش می دانند وبه خلاقیت اهمیت نمیدهند و به هر دانش آموزی که بتواند فقط حفظ کند اهمیت بیشتری میدهند و خود را تنها فرمانده کلاس میدانند اما درا ین میان معلمین آگاهی نیز هستند که فرا گیرندگان را افرادی صاحب فکر میدانند و برای بروز خلاقیت آموزش میدهند واز کلیه امکانات وابزار برای آسانتر کردن یاد گیری کمک می گیرند0
ضرورت بازنگری وبهسازی اجزای تعلیم وتربیت
دگرگونی هاوپیشرفت جامعه بشری به گونه ای است که اگر نهادهای تعلیم وتربیت بازنگری وبهسازی اجزای خودرامورد توجه قرارندهند بنیادهای اساسی اندیشه وعمل آنان تخریب خواهدشد. نظام آموزش وپرورش ایران با تکیه برمبانی واصول برگرفته ازفرهنگ اسلامی می باید به بازسازی وبهبود مستمر برنامه ها واقدامات آموزشی وپرورشی اهتمام نموده واین تحولات را درمسیرسالم سازندگی واصلاح هدایت نمایدتاثمره شیرین آن که ساختن نسلی مومن اندیشمند وپویا درقرن آینده است رخ نموده وآثارخوشایند تغییرات بهینه درزوایای مختلف زندگی فردی واجتماعی مردم آشکارگردد.(فرهنگ مطالعه –آقازاده )
نقش معلم درایجاد تحول درکلاس :
اگرچه تحول درآموزش نیازمندتغییر درسطوح عالی نظام آموزش وپرورش می باشد.اما معلمان ومدیران آموزشی می توانند بااستفاده ازروش های جدید ومبتکرانه اشتیاق دانش آموزان رادریادگیری افزایش دهندو زمینه های تحول فکری وعملی درآنها ایجاد کنند. (نشریه نگاه –گدازچیان )
مشاهده واقعیت های زندگی درعصردانایی وتغییروتحول درمشاغل وشیوه های تعامل وارتباطات وتوسعه ی خدمات ومهارتهای حرفه ای ایجاب میکند که دانش آموزان ضمن کسب دانش دامنه ی ارتباط خودبادیگران راتوسعه دهند درفعالیتهای گروهی به طور موثرشرکت کنند تفکرانتقادی وخلاق داشته باشند وبرای تصمیم گیری وانتخاب راه حل های مناسب از دانش وتوانایی لازم برخوردارباشند .بنابراین معلم بایددرکلاس محیط یادگیری فعال به وجود آورد. به بیان دیگرمعلم بایددرکلاس به جای ارائه مستقیم اطلاعات درباره هدفها ومفاهیم جدیددرس توسعه محتوا وارتباط این مفاهیم باسایردرس ها واطلاعات قبلی دانش آموزان سوال هایی مطرح کند که دانش آموزان رابه تفکر بحث تعامل ومطالعه بیشتروادارد.
معلم باید درتسهیل تعمیق وتوسعه مفاهیم ومعانی جدید ازامکانات فناوری آموزشی اطلا عات وارتباطات بهره گیرد ودانش آموزان را به جمع آوری دانش واطلاعات ازمنا بعی علاوه برکتاب درسی تشویق وترغیب کند وازآنها بخواهد که نتیجه مطالعات مطالعات خودرابه شکل های گزارش کتبی مصاحبه سخنرانی ونمایش برای ارائه درکلاس درس آماده کنند. (نشریه نگاه – گدازچیان )
ضرورت تحول درروشهای تدریس
هرواحد آموختنی را می توان یک تجربه نامید که دراین صورت طبعا مدرسه راکارگاه یا جایگاه تجربه اندوزی تلقی خواهیم کرد. به این معنا که هرکودک ازلحظه ورودش به مدرسه یا محیط آموزشی پیوسته درحال افزایش، گسترش، اصلاح وتکمیل تجارب خودش است ونقش عمده مدیرومعلم این است که زمینه یاشرایط مدرسه رابرای یادگیری یاتمرین این گونه تجربه ها مساعد گردانندو مدرسه رانباید تنهاجایگاه یادگیری وآموزش یک عده درس های کلیشه ای وغالبا بی ارتباط به نیازها ومسائل روززندگی بشردانست (فعالیتهای اجتماعی - شعاری نژاد)
حاصل روشهای تدریس بایدیادگیری موثرواکتشافی باشداما اکنون اغلب کلاس درس محل تکثیراطلاعات است وتعدادزیادی ازمعلمین تلاش میکنند که هرچه بیشتراطلاعاتی رادرذهن دانش آموزان انبارکنندودانش آموران بایدمنفعل وشنونده باشند این معلمین برای کاربرد آموخته ها ازسوی دانش آموزان هیچ اهمیتی قائل نمی شونددرحالی که دانش آموزان افرادی صاحب فکرهستند که می باید زمینه خلاقیت آنها رافراهم ساخت نه اینکه بااتخاذ روشهای نامناسب آنهارا ازخلاقیت بازداشت روشن است که این یادگیری پایدارنخواهدبودوفراگیران نیز چندان بهایی برای آن قائل نیستند وتلاش دانش آموزان فقط برای بدست آوردن نمره است ونه یادگیری.
باتوجه به مشکلات فوق الذکرضرورت تحول درروشهای تدریس کنونی معلمین ومربیان امری انکارناپذیرمی باشدکه می باید باراهکارهای مناسب این مهم صورت پذیرد.
اهداف تحول درروشهای تدریس
1- تغییردررفتار دانش آموزان
2- فعالیت دوسویه معلم ودانش آموز
3- یادگیری پایدارومفید
4- پرورش خلاقیت دانش آموزان
5- فعالیت گروهی دانش آموزان
6- تقویت روحیه جستجوگری
روش وچگونگی تحول درروشهای تدریس
امروزه مدرسه دیگرجای درس دادن یاصرفا انباشتن ذهن دانش آموزان بایک عده مطالب کلیشه ای نیست بلکه مدرسه جایگاه زندگی است . مادیگرمجاز نیستیم که دانش آموزان را به گوش دادن وساکت نشستن وادارکنیم بلکه وظیفه داریم مدرسه را محیط مساعد زندگی کودکان ونوجوانان گردانیم .( فعالیتهای اجتماعی – شعاری نژاد )
جهت انجام این امرمهم وزارت آموزش وپرورش می بایست با برگزاری دوره های ضمن خدمت مفیدوموثر برای معلمین روشهای تدریس فعال را به آنها آموزش داده وبا راهکارهای مناسب مانندبرگزاری جشنواره های متعدد والبته مفید وتشویق جدی معلمینی که ازروشهای فعال وموثر درتدریس استفاده میکنند درمسیری حرکت کند که روشهای نا کارآمد رفته رفته وبه مرور زمان از آموزش وپرورش ما رخت بربندد.
مدلها وروشهای تحول درروشهای تدریس
درجهان امروزدیگر نمی توان وسعت کارآموزش وپرورش رابه آموزش رسمی مدرسه محدود ساخت .بدون شک مدرسه ازجمله وسایل مهم واساسی است که طبیعت فردناپخته رانظام می بخشد واو راازفردیت در می آورد وانسان اجتماعی می گرداند .شاید به همین سبب است که گاهی آموزش وپرورش را فرایند اجتماعی گردانی تعریف می کنند ومدرسه ای را که نتواند علاقه ومهارت زندگی اجتماعی را در دانش آموزان یا دانشجویان رشدوگسترش دهد مدرسه ناتوان خوانند که ناگزیر است هرچه زودتر میدان زندگی راخالی کند یاتغییروضع وماهیت دهد وبه شکل محرک فعال استعدادها وخلاقیت هادرافرادوجامعه درآید.(فعالیتهای اجتماعی – شعاری نژاد )
با توجه به اینکه روش ایفای نقش(نمایش) یکی از روشهایی است که در تکوین شخصیت
فردی واجتمایی فراگیرندگان سهم بسزایی دارد میتواند به عنوان یکی از روشهای تدریس
مورد استفاده قرار گیرد0موقعیتهای متفاوت این روش نمونه های کوچکی از ایفای نقش
های زندگانی است وبهتر از بقیه روشها فراگیرندگان را در عرصه ی زندگی می آزماید. (روشهای فعال تدریس –فضلی خانی )
از آنجا که رشد فضایل اخلاقی و تربیتی دانش آموزان یکی از سیاست های اصولی
در نظام آموزشی وپرورشی می باشد تجربیات خود در ارتباط با بکار گیری این روش در رابطه با آموزش مفا هیم اخلاقی درس قران پایه پنجم ابتدایی در ذیل می آورم تا معلوم گردد تاثیراین روش تدریس دریادگیری نسبت به روشهای غیرفعال تاجه اندازه است .
مراحل روش نمایش درآموزش مفاهیم اخلاقی درس قرآن :
آموزش مفاهیم اخلاقی درس قرآن بااستفاده ازروش ایفای نقش (نمایش ) :
بدلیل آنکه دانش آموزان خود نقش های موردنظررا انتخاب می کنند وبراساس مسئولیت محوله به ایفای نقش می پردازند شورشوق فراوانی برای انجام دادن آن ازخودنشان میدهند.(روشهای فعال تدریس – فضلی خانی)که با توجه به سن دانش آموزان دریادگیری آنها بسیارموثراست اما درانجام این کار رعایت این مراحل ضروری می باشد :
1- انتخاب موضوع :یک مفهوم اخلاقی ازکتاب قران انتخاب وتفهیم آن به فراگیرندگان تا ایفاگران نقش ها مفهوم اصلی رادرک کنند البته بایدتوجه داشت که موضوع بایدمتناسب با توانایی های ذهنی وروانی دانش آموزان باشد . موضوع دروغگویی واثرات بد آن روی شخص واجتماع ازموضوعاتی بود که برای آموزش این مفهوم بطورغیر مستقیم جهت ارائه به کلاس انتخاب کردم 2-نوشتن نمایشنامه :نوشتن نمایشنامه پیکره اصلی روش ایفا ی نقش (نمایش ) است که بایدکلیه فعالیتها به شکل محاوره ای نوشته شود که اغلب معلم این وظیفه رابرعهده دارد محتوای اصلی درس دراین قسمت مطرح وازطریق اجرای آن به دانش آموران منتقل می شود البته باید توجه داشت اگرنمایشنامه موردنظر خوب تنظیم نشود انگیزه دانش آموزان برای اجرای آن کاهش می یابد.برای نوشتن نمایشنامه ازحکایات وداستانهای کوتاه مرتبط باموضوع استفاده می کردم به عنوان نمونه نمایشنامه ای که برای موضوع دروغ نوشتم این گونه بود : صحنه یک صحرا رانشان میدهد که در گوشه ای یک چوپان روی زمین نشسته است ودرحال استراحت ازسمت چپ صحنه یک نفر که ظاهرا تشنه وخسته است وارد صحنه می شودوبعد ازبرداشتن چند قدم خود را کنار چوپان به زمین می اندازد که چوپان بلافاصله به سوی او می رود وبعد از نشاندن او ظرف آب را جلوی او میگیرد اما آن فرد به جای نوشیدن آب شا نه ای رااز جیب خود خارج می کند و بعد از خیس کردن موهای ژولیده اش شروع به شانه کردن می کند در حالی که رو به تماشا گران می خندد وچوپان متعجب او را نگاه می کند وبعدازچند لحظه آن فرد ازسمت راست صحنه خارج می شود وبعد ازگذشت دقایقی فرد دیگری که تشنه وخسته است وارد صحنه میشود وبارسیدن به چوپان نقش برزمین میشود همه چوپان درحالی که نیشخندی برلب دارد هیچ عکس هلعملی ازخود نشان نمیدهد ومشغول خوردن نان وپنیرخود میشود چنددقیقه ای میگذرد اما آن فرد تشنه همچنان بی حرکت است بعد ازلحظاتی چوپان که حالا دیگر کاملا مضطرب شده است با شک وتردید به طرف آن فرد میرود ودست او را میگیرد وبلافاصله درحالی که وحشت زده است گوش خود را نزدیک قلب آن فرد میکند تاضربان قلب او را بشنود اما بعدازگذشت لحظاتی درحالی که آثار ناراحتی وترس درچهره او نمایان است رو به تماشاگران فریاد میزند او مرده است وبافیکس شدن چوپان نمایش پاپان میابد .
3-انتخاب بازیگران :سعی کردم بازیگران رابراساس توانایی وعلاقه آنان به نقش های مورد نظر انتخاب کنم شناخت افراد وویژگیهای رفتاری وساختار بدنی اهمیت زیادی دارد البته نظردانش اموزان نیز درانتخاب نقش ها برایم اهمیت داشت اما نکته حائز اهمیت زیاد درانتخاب بازیگران این است که دراجرای نمایشها ی مختلف همیشه یک دانش آموز نقش های منفی رابازی نکند درست برخلاف آنچه اغلب دردنیای سینما مرسوم است .
4- تهیه امکانات : براساس نمایشنامه تدوین شده امکانات مورد نظرباید فراهم گردد ونقش این وسایل هرچند ساده مثل یک دست لباس محلی برای بازیگر نقش چوپان دراین نمایشنامه درتقویت واثر گذاری نمایشنامه واین فعالیت مکمل مهم است وباید توجه شود که نمایشنامه به گونه ای نوشته شود که به وسایل چندانی نیاز نباشد تا فراهم کردن آنها درمدرسه وکلاس مشکل نباشد.
5- آمادگی وتمرین :پس ازانکه نقش ها ووظایف هربازیگرمشخص میشد به دانش آموزان باتوجه به نمایشنامه فرصت دو یا سه هفته ای میدادم تابرای اجرای نمایش آماده شوند به گونه ای که به سایر دروس آنها لطمه ای وارد نشود و بیش از اندازه معمول ومنطقی وقت صرف نشود چون هدف آموزش وتشکیل یک گروه تئاتر حرفه ای نبود بلکه آموزش یک مفهوم ازراه یک نمایش سا ده وکوتاه بود از دانش آموزان گروه نمایش خواستم تا تمامی نمایشنامه رابخصوص بقش های مربوط به خود را حفظ وتمرین نمایند ویکی ازدانش اموزان راکه بهترازبقیه آشنا به کارنمایش بود بعدازدادن تذکراتی به عنوان مسئول گروه وکارگردان نمایش انتخاب کردم چون تمرینات می بایست درخارج وقت مدرسه ودرشیفت مخالف که من همیشه نمیتوانستم حضور پیدا کنم انجام میگرفت البته تمرین برخی نمایشهای کوتاه مانند نمایش دروغ که دیالوگ کمی هم داشت درزنگهای تفریح صورت میگرفت .
6- اجرای نمایش :دراین مرحله دانش آموزان می باید نمایش را اجرا ء کنند البته همیشه قبل ازاجازه اجرا ی اصلی نمایش برای کلاس من ازآنها میخواستم یک بار نمایش را برای من اجراء کنند تابعدازرفع اشکالات احتمالی اجرای اصلی داشته باشند وقبل از شروع نمایش ازدانش آموزان تما شاگر میخواستم که با دقت وانظبا ط نمایش را تماشا کنند وبرداشتها ی خود را بعد از پایان آن روی برگه ای که دراختیار آنها قرارمیدادم بنویسند . شورواشتیاق دانش آموزان برای دیدن نمایش هرچند ساده برایم جالب بود شایدآنها به اندازه دیدن مهیج ترین فیام سینمایی درخانه وکنار خانواده اشتیاق دیدن این نمایشها راداشتند .
7- ارزشیابی : دراین قسمت برداشتهای دانش آموزان از نمایش راکه روی برگه ها نوشته بودند جمع آوری میکردم وسپس از آنها میخواستم مطالبی را که نوشته بودند برای جمع کلاس بیان کنند .نتیخه کاربدون اغراق واقعا ارزشمند بود دربرخی موارد دانش آموزان به نکاتی اشاره میکردند که برایم جالب بود مثلا درباره نمایش دروغ تعداد زیادی ازدانش آموزان به هدفی که از اجرای این نمایش یعنی زشتی دروغگویی واثرات بد آن روی اجتماع اشاره کرده بودند اما تعداد کمتری از دانش آموزان که به نظرمیرسید شاید دقت کمتری دردیدن نمایش تا پاپان داشته اند به نکته دیگری که مد نظر من نبود اشاره داشتند وآن اینکه مسائل کم اهمیت نباید وسیله ای باشد برای ازبین بردن مسائل با اهمیت تر واینکه انسان باید موقع شناس باشد ووقتی من ازآنها بیشتر توضیح خواستم جواب دادند که آن شخص اولی به جای اینکه آب بخورد وخودش را ازتشنگی نجات دهد کاری که اهمیت کمتری داشت وآن شانه کردن بود انجام داد . البته هردو مطلب بیان شده بااهمیت بود اما هدف اصلی این فعالیت همان مطلبی بود که بیشتردانش آموزان به آن اشاره کرده بودند وآن بدبودن دروغگویی بود که باتوضیحات دانش آموزانی که به اصل هدف نمایش پی برده بودند میتوانستم امیدوارباشم که تعداد اندکی که بدلیل کم دقتی متوجه پیام نمایش نشده بودندباتوضیحات این دانش آموزان به اصل مطلب رسیده باشند
برخی اهداف فرعی فعالیت فوق برنامه (روش تدریس فعال ) نمایش :
1-کاهش خجالت دانش آموزان :یکی ازمعضلات دانش آموزان خجالتی بودن است که باعث گوشه گیرشدن آنها می شود وافراد موقعیتهای اجتماعی مطلوب راازدست میدهند این فعالیت مکمل درعین حالی که اهداف آموزشی کتب درسی را فراهم میکند (البته این روش دربعضی ازدروس وموضوعات به کار نمی آید) به گونه موفقیت آمیزی آنطورکه خود شاهد آن بودم روحیه تعامل رادردانش آموزان تقویت وآنان را اجتماعی بار می آورد .
2-تقویت مدیریت :تقویت قدرت مدیریت وبرنامه ریزی دانش آموزان که یکی از مهارتهای اسا سی درآموزش وپرورش می باشد باسپردن کارها حتی کارگردانی به دانش آموزان دراین روش تاحدود زیادی برآورده می شود.
با توجه به مطالب ذکرشده میتوان به اهمیت فعالیت فوق برنامه یامکمل نمایش درآموزش برخی ازمفاهیم اخلاقی واجتماعی تا اندازه ای پی برد وحضور با شور وشوق دانش آموزان دراین فعالیت باعث تثبیت یادگیری آنها می شود.
توصیه :
توسعه وانجام کارهای گروهی وتکمیل فعالیتهای ناتمام درخانه وکتابخانه مدرسه هدایت دانش آموزان به انجام فعالیتهای ذوقی وهنری وارائه بازخورد اززمره تدابیری هستند که درپرورش مهارتهای تفکر ورشد دانایی ذهنی وعملی دانش آموزان اثربسزایی دارند. معلم میتواند فعالیتهای آموزشی را باسبکهای مختلف دیداری شنیداری وعمل منطبق سازد وبااستفاده ازوسایل وتجهیزات وامکانات هنری ورسانه ای درروشهای تدریس انعطاف وجاذبه ایجادکند .معلم میتواندباتوجه به شرایط زمان واقتضائات محیط ترتیب ارائه مطالب درسی را تغییردهد تادانش آموزان باانگیزه بیبشتر به فعالیت بپردازندو درموارد گوناگون باتغییر فضای فیزیکی کلاس وچینش صندلی ها امکان تعامل بهتری در کلاس ایجادکند با این اقدامات نقش سنتی معلم از آموزش صرف دانش به تسهیل کننده فرایند یادگیری راهنما ویاور دانش آموزان تغییرمیکند درچنین محیط های یادگیری است که دانش آموز به طورفعال به جستجو مطالعه وتجزیه وتحلیل مطالب می پردازد وازترکیب مجدد آموخته های خود به دانش وشناخت تازه ای نائل می شود . ( نشریه نگاه - گدازچیان )
با توجه به اینکه فعالیت مکمل نمایش علاوه براینکه آموزش عمیق وپایدارراسبب میشود (البته دربعضی ازدروس وموضوعاتی که با این روش قابل آموزش است) درپرورش دانش آموزان ازجنبه های رشدی واجتماعی که به برخی ازاین موارد در بالا اشاره شد حائز اهمیت زیادی می باشد لذاانتظار میرود باتمهیدمقدماتی این روش تدریس فعال ومفید هرچه بیشتر جای واقعی خودرا در آموزش وپرورش بازکند وتوصیه می شود که درارتباط باموضوعاتی که بااین روش قابل آموزش است نمایشنامه های کوتاه تهیه وبه عنو ان جزوات کمک آموزشی دراختیار معلمین ومربیان قرارداده شودتامعلمین علاقمند آسانتربه این فعالیت روی آورده وآنرا مد نظرقراردهند وهمچنین ازبعضی تشویقات نیز میتوان سودجست به عنوان مثال درجشنواره های الگوی تدریس برتر برای کاربرداین روش ودیگرروشهای فعال امتیازویژه ای درنظرگرفت یا دیگرراهها ی موثر.
تجربه آموزش ازراه فعالیت مکمل روزنامه دیواری
آموزش وپرورش به مثابه یک حق انسانی به این دلیل موردعنایت قرارگرفته است که سبب تقویت خلاقیت فردی وافزایش مشارکت موثردرانجام دادن وظایف فرهنگی اجتماعی واقتصادی افراد جامعه می شودوبه اعتلای رشد وپرورش انسانی کمک می کند. ازکارکردهای مهم آموزش وپرورش پیشتاز استیفای کامل حقوق فردودرک واحترام متقابل به حقوق دیگران است .در نتیجه آموزش وپرورش به عامل توانمندی برای ارتقای هم بستگی اجتماعی وتفاهم اساسی افراد تبدیل میگردد ودرتقویت نگرشهای نوین وخرد پذیر موثراست . (مهارتهای زندگی - فرهاد طارمیان )
ازجمله ویژگیهای رشدی مهم رشدوتکامل اجتماعی است وهرعامل وفرصتی که این جنبه ازرشدوتکامل را گسترش دهد وسا لمتر سازد در زندگی دانش آموزان بسیار سودمند خواهد بودو دانش آموزنیا زمند فرصت هایی است که بتواند با همسالانش گرد آیدو یادبگیرد با اشخاص مختلف چگو نه برخورد کندو این ارتباط راسالم ومداوم نگهدارد. (فعالیتهای فوق برنامه –شعاری نژاد ) چنین فرصت هایی سودبخش را میتوان درفعالیتهای فوق برنامه ومکمل گروهی همچون تهیه روزنامه دیواری دانست که نیازبه امکانات زیادی نداردودرکلیه مدارس قابل اجراء می باشد.
مراحل فعالیت مکمل روزنامه دیواری :
درآموزش وپرورش پیشرفته جدید به مدیران ومعلمان اکیدا توصیه می شود که اداره وآموزش مدرسه به روش مشارکتی انجام گیرند به طوری که مدرسه حکم یک کارگاه آموزشی یایک خانواده همدل وهمیارپیداکندوهردانش آموزازنخستین روز ورود به مدرسه خودراعضوی ازیک کارگاه یا خانواده تلقی کند وهمکاروهمکار صمیمی مدرسه وکلاس باشد .تدریس درکلاس نیزطوری انجام گیرد که مشارکت دریادگیری رامیان دانش آموزان برانگیزدوتقویت کندوحتی امتیازهای تحصیلی به شکل گروهی تعیین شوند. (فعالیتهای اجتماعی – شعاری )
گروه بندی درمدرسه وکلاس غالبا برپایه دروس تکلیف درسی سن انتظارهای معلم شرایط فصلی علایق وآمادگی خوددانش آموزان وگاهی مصالح آموزشی انجام می گیرد .گروه بندی هوشی یاذهنی هرگزجایز نیست. ازسوی دیگرگروهها شناورخواهندبود به طوری که دانش آموزان به راحتی بتواننددریک یاچندگروه موردعلاقه خودشرکت کنند. (فعالیتهای اجتماعی –شعاری )
1- گروه بندی دانش آموزان :سعی میکردم گروه بندی به گونه ای انجام شود که دانش آموزان گوشه گیر وخجالتی که درفعالیت مکمل نمایش آنها راشناخته بودم درگروههای مختلف پراکنده شوند وامید داشتم با این کاروقراردادن آنها درکنار دانش آموزانی که روحیه
اجتماعی تری داشتند به آنها کمک کنم علاوه بریادگیری مظالب درسی ازحالت گوشه گیری نیز خارج شوند واین کار من نیز بی تاثیرنبود . کارگروه بندی رابه خاطر دلیل بالاخودم به عهده داشتم واگر درغیر این صورت عمل میشد دانش آموزان اجتماعی در یک گروه و دانش آموزان خجالتی وگوشه گیر در گروه دیگری قرارمیگرفتند که این مظلب کارها را دشوار میکرد واهدافی را که من مد نظرداشتم تامین نمیکرد ومن اجازه این کار را نمیدادم.
2-تعیین موضوع :
بعدازتشکیل گروهها موضوعات کتاب قرآن درسی راکه اغلب مفاهیم اخلاقی واجتماعی بود انتخاب وبه گروهها اعلام میکردم .
3-تقسیم وظایف :
بعداز تعیین موضوع وارائه مطالبی دررابطه باتحوه تهیه روزنامه دیواری از دانش آموزان میخواستم وظایف تهیه روزنامه را بین خود تقسیم کنند و جهت اطمینان از این کار از گروهها می خواستم وظیفه مشخس شده هر نفر در گروه را به من اعلام کند واگر این کار را نمی کردم امکان زیا دی داشت که دانش آموزان خجا لتی عملا در گروه بی کار بمانند و یکی از اهدافی که من به دنبال آن بودم (خارج کردن دانش آموزان گوشه گیر از انزوا) محقق نشوند0
4- تشویق به فعالیت :به دانش آموزان اعلام کردم که روزنامه دیواری های تهیه شده در سالن مدرسه نصب خواهد شد که این اعلام تا ثیر بسیار زیادی در ایجاد شور و شوق جهت انجام این کار در بین گروهها ایجاد نمود واین بسیار مهم بود زیرا جنبه های تفریحی و خوشایند فعالیت های فوق برنامه بسیار ارزشمند هستند
1- ارزشیابی :
روزنامه های تهیه شده را بعد از بررسی در سالن مدرسه نصب می کردم واز سخنگوی هر گروه می خواستم تا دربا ره موضوع مورد فعالیت توضیحا تی برای دانش آموزان کلاس ارایه دهد 0
اهداف فرعی فعالیت مکمل تهیه روزنامه دیواری :
امید داشتم دانش آموزان با شرکت در این فعالیت هر چند بطور محدود رفتار خود را مخصوصا هنگام فعالیت در گروه کنترل کنند وهر فرد طوری رفتار کند که دیگر اعضای گروه از دیدن او و همکاری با او واقعا خوشحا ل شوند ولذت ببرند وآنچه را که نمیتواند انجام دهد به عهده نگیرد وحتما به وعده ای که می دهد عمل کند وهمچنین احترام به دیگران وزندگی مطلوب با مردم را بیاموزد وبا اعلام این مطلب به دانش آموزان که من درهمه گروهها عضویت دارم ومیتواننددر صورت لزوم ازمن نیز کمک بگیرند امیدواربودم رابطه عاطفی خودم با آنها راافزایش دهم وشاگردان با این کار من را نیزعضوی ازگروه خود به حساب می آوردند ودرموقعی که مشکلی درکار پیدا میکردند بامن مشورت میکردند وازمن انتظارداشتند نه تنها به عنوان معلم ومربی بلکه به عنوان یک رفیق وعضو گروه به آنها کمک کنم هرچند من با آنها اختلاف سن وتجربه زیادی داشتم گروهها که فعالیت تهیه روزنامه را بیشتر در بیرون مدرسه انجام میدادند برای مشورت با من روزنامه را به کلاس می آوردند گروهها از راهنمایی وشرکت من در فعالیت گروهی آنها آن چنان لذت می بردند که برای من تعجب برانگیز بودکه چگونه ممکن است این کار به ظاهرکوچک این گونه در روحیه دانش آموزان جهت انجام این فعالیت تاثیر بگذارد.
درهنگام نصب روزنامه ها درسالن مدرسه هرگروهی اصرارداشت که کار آنها زودتر نصب شود وبه این دلیل چاره ای نداشتم جز اینکه با قرعه کشی اولویت نصب هر روزنامه را مشخص کنم
دانش آموزان بادیدن ما حصل تلاش خود روی دیوار سالن مدرسه که درمعرض دید دانش آموزان ومعلمین بود احساس شایستگی میکردند که این مطلب به خودی خود حس اعتماد به نفس را که درزندگی هرفرد اهمیت بسزای دارد درآنها تقویت میکرد .
نتیجه :
شور واشتیاقی که دانش آموزان هنگام انجام فعالیت درروش نمایش (ایفای نقش)وروزنامه دیواری ازخود نشان میدادندومن شاهد آن بودم تاثیربسیارزیادی درپایداری وماندگاری مطالب آموخته شده را درپی دارد واین مطلبی نیست که قابل انکارباشد . مقایسه مطالب آموخته شد با روشهای که آمیخته بافعالیتهای فوق برنامه ومکمل گروهی باشد با آموزشهای که صرفا به انبارکردن مطالب درذهن دانش آموزان توجه دارد اهمیت روشهای تدریس فعال رادرآموزش وپرورش فراگیران به اثبات میرساند وحرکت ما باید به سمتی باشد که به این فعالیتها بهای بیشتری داده شود واز تکیه به روشهای که فقط به انباشتن مطالب درذهن دانش آموزان منجر میشود وکمترین تغییررادررفتار آنها درپی دارد دوری کنیم . به امید آن روز
منابع
نام خانوادگی نام عنوان کتاب سال نشر نام ناشر شهر نوبت چاپ
آقازاده محرم غرهنگ مطالعه 1380 منادی تربیت تهران دوم
فضلی خانی منوجهر روشهای فعال تدریس 1378 انتشارات تربیت تهران اول
طارمیان فرهاد مهارتهای زندگی 1379 منادی تربیت تهران سوم
شعاری نژاد علی اکبر فعالیتهای فوق برنامه 1379 انتشارات اطلاعات تهران هفتم
شعاری نژاد علی اکبر فعالیتهای اجتماعی 1379 منادی تربیت تهران اول
گدازچیان فاطمه تحول درکلاس درس (مقاله) 1386 نشریه نگاه (شماره 320 –آبان 86)
نویسنده امیرلطفی
